|
De Didgeridoo
Het instrument:
De didgeridoo is een muziekinstrument dat traditioneel word bespeeld
door Australische Aborigines tijdens liedjes en ceremonieën. Het is een
natuurlijk instrument gemaakt van een eucalyptus boom (meestal de stam),
tussen de 1 en 1,80 meter lang (met uitzonderingen tot over de 3 meter)
en is uitgegeten door witte termieten. Deze termieten worden ook wel
“white ants”, witte mieren genoemd, hebben dus geen pigment en kunnen
niet tegen de zon, daarom eten ze alleen de binnenkant van de boom leeg.
Aboriginal mensen weten waar, in verhouding tot de zon en aan welke kant
van de heuvel, deze termieten zitten en gaan op zoek naar uitgegeten
“gumtrees” (in de volksmond de naam voor eucalyptusbomen). Aan de bast
van de boom word gezien of er termieten in zitten. Om te kijken of de
stam hol genoeg is word er op de “gumtree” geklopt, als dit het geval is
word deze omgehakt en afgezaagd. De holle boom word in een stroompje
water gelegd om de natuurlijke sappen eruit te laten gaan (deze stap
word tegenwoordig overgeslagen om het proces te versnellen, het is
namelijk een toeristisch product geworden, hierdoor scheurt het
instrument wel gemakkelijker) de boom word verder gedroogd, dan komt er
menselijke werk aan te pas. Omdat termieten gangentjes uit de boom eten
zitten er vaak wat minder holle stukken aan de binnenkant, deze werden
vroeger door kooltjes eruit gebrand. Tegenwoordig zijn er lange beitels/gutsen
en word er aan de binnenkant hout weg gehaald om een conische vorm te
maken, dit komt ten goede van het instrument, hierdoor word de toon
versterkt en krijgt het een klankkast. Als de vorm van binnen goed is,
dit word getest door regelmatig op het instrument te blazen, dan word de
bast en de buitenkant weggehaald, om zo een juiste wanddikte te krijgen.
Nog een verf of een lak laag, misschien een bijenwassen mondstuk en
klaar is de Didgeridoo!
Verschillende types:
Misschien moet ik Yidaki, Jigi Jigi of Gurrumurru Gunbark schrijven,
want er zijn wel 40 verschillende namen voor dit instrument, maar om het
gemakkelijk te houden blijf ik didgeridoo gebruiken (dit is de naam die
hier in het westen word gebruikt). Het instrument word traditioneel
gebruikt in bijna heel de Kimberleys, naar het noorden tot Darwin,
oostwaarts in heel Arnhemland, nog verder naar het oosten langs de Golf
van Carpentaria, op Mornington eiland, Bourketown en Kowanyama. Maar
tegenwoordig is het een symbool geworden voor alle aboriginal mensen en
word het in heel Australië bespeeld. In de gebieden waar er in de
traditie geen didgeridoo voorkomt word er eigenlijk een moderne stijl
gespeeld, een bekend voorbeeld hiervan is David Hudson. Waar het al
eeuwen word gespeeld (de vroegste rotsschildering waar een didgeridoo op
afgebeeld staat is ongeveer 2000 jaar oud, onderzoekers concluderen
hieruit dat de didgeridoo de laatste 2000 jaar word gebruikt) zijn ook
grote verschillen in speelstijl en instrumenten, zo word er in het
westen van Arnhemland op de “Gunbark” gespeeld, deze heeft vaak een
grote opening aan het eind en word vaak samen gespeeld met de “Ubar” een
uitgeholde boom drum. De “Gunbark” speelstijl is langzamer dan de stijl
in Noord Oost Arnhemland, hier word de Yidaki (het streepje staat onder
de D omdat de D met een retroflexe tong word uitgesproken) samen
gespeeld met de “Bilma”, grote claves/klapstokjes, en komen er
trompettonen in het spel voor. Er word met de stem en tong verschillende
klanken geproduceerd, geluiden uit de natuur worden geïmiteerd en
complexe ritmische patronen worden gespeeld in deze muziek. Door een
ademhalingstechniek kan er uren een doorgaande toon worden geproduceerd.
Deze techniek, circulaire ademhaling, word ook door hobo en (veel) jazz
blazers gebruikt. Op het moment dat er door de neus word in geademd word
er een beetje lucht uit de wangen geperst. Door deze techniek is het
mogelijk (i.s.m. de geluidstrillingen) om in trance te raken. Deze
trance word door de Aborigines gezien als naar de “dreamtime” gaan.
Gebruik:
Vanuit de traditie word er een groot onderscheid gemaakt tussen
ceremoniële muziek enerzijds en feestmuziek anderzijds. De eerste is
namelijk alleen voor geïnitieerden. En de tweede is openbaar. In
traditionele muziek is de zanger het belangrijkst, deze zingt namelijk
het verhaal, omdat er geen geschreven taal was werd zo de wet, de
tradities en de dreamtime overgebracht. Door ritmiek en melodie is de
inhoud veel makkelijker te onthouden, zo is alles van waarde van
generatie op generatie doorgegeven. Klapstokken geven het tempo aan en
de didgeridoo de accenten voor de dansers en de dansers beelden het
verhaal uit. Aan de precisie van de uitvoering word enorme waarde
gehecht, zodat het verhaal niet langzamerhand veranderd. Volgens de
aborigines hebben hun voorouders, dit zijn mythologische wezens, hen
deze verhalen gegeven. Het lied/verhaal is een deeltje van een enorme
landkaart, niet alleen een mythologische gebeurtenis word gezongen, maar
het omschrijft ook het gebied waar het is gebeurd. Een lied word ook wel
“songline” genoemd omdat het als het ware een reis beschrijft van een
voorouder, in deze reis werd door gebeurtenissen de vormloze/slapende
aarde gevormd tot wat die nu is. Na de aarde te hebben gevormd ging het
voorouderlijke wezen terug in een plek, een billabong (water plaats),
een rots die hij/zij gecreëerd hadd, dit werd een heilige plaats. De
clan die bij deze plaats woont identificeert zich met dit wezen, door
liederen en rituelen kan de kracht, wijsheid en aanwezigheid van dit
wezen worden aangeroepen.
Er zijn ceremonies alleen voor mannen en alleen voor vrouwen. In
ceremonies alleen voor mannen speelt de didgeridoo een belangrijke rol,
hier is de aanwezigheid van vrouwen en niet geïnitieerde mannen strikt
verboden. Maar feestmuziek is voor iedereen!
Persoonlijke interesse:
De didgeridoo kwam ik tegen in een pvc vorm, een jongen had plastieken
pijpen leuk beschilderd en ging ze verkopen op een festival, ik was
direct gefascineerd door het geluid en vroeg hem of ik ook mocht
proberen. Twee uur lang heb ik met mijn mond aan het instrument gezeten,
ik kon twee geluidjes maken en vond het helemaal fantastisch. Sindsdien
ben ik nooit meer gestopt met spelen, dit was 12 jaar geleden en ik ben
nog steeds aan het leren. Een jaar na mijn ontdekking zat ik in
Australië, ik moest opzoek naar de oorsprong van dit instrument wat me
niet meer los liet. Ik heb toen een week bij een clan gewoond, maar ik
heb dat jaar meer over mezelf geleerd dan over de oorsprong. Zes jaar
later heb ik een master class gevolgd in Noord Oost Arnhemland, bij een
van de oude meesters, Djalu Gurruwiwi, tijdens het Garma Festival... en
hier heb ik veel geleerd over de didgeridoo.
Buiten Australië werd de didgeridoo het eerste opgepikt door de “New Age
scene”. Hierdoor werd het instrument gezien als een meditatieve
constante lage toon. Maar het is natuurlijk veel meer dan dat. Zo is er
een stuk geschreven voor strijkorkest en didgeridoo, het Londens
Filharmonisch orkest en een van mijn andere mentoren, Mark Atkins,
hebben dit door de hele wereld ten gehore gebracht. Het eerste wat ik
hoorde wat me aansprak was een CD van Alan Dargin, heel ritmisch en snel,
zo wilde ik ook spelen! Gelukkig kwam hij in 1998 een workshop geven in
Amsterdam. In 1996 ben ik in aanraking gekomen met een schitterende
winkel, Aboriginal Art & Instruments, op de Paleisstraat in Amsterdam.
Door deze didgeridoo (en aboriginal kunst) winkel is er een soort
didgeridoo centrum gekomen, eerst alleen voor Nederland maar later ook
voor heel Europa. Via de winkel gaf ik didgeridoo workshops en later ben
ik ook in deze winkel gaan werken. Met dit instrument is er hier in het
westen geen muzikale traditie, hierdoor word het onbeteugeld in allerlei
muziekvormen en met allerlei stijlen gespeeld. Laatst hoorde ik een
“human beatboxer”, beatboxen op het instrument. De laatste 7 jaar heb ik
het geluid veel in house muziek gehoord en heb ik zelf veel met DJ’s
meegespeeld. Twee jaar geleden stond ik zomaar in het Gelredome voor
25.000 man met DJ Tiësto. Een vriend (Roland Mathijssen) speelt in een
folk bandje, Innerstrength. Momenteel speel ik in verschillende
formaties, Indiase raga, met funk en percussie bandjes. 3ple-D is mijn
eigen bandje bestaande uit nog een didgeridoo speler (Michiel Teijgeler)
en een percussionist (Terence Samson). We spelen muziek gebaseerd op
Afrikaanse, Arabische, Zuid Amerikaanse en Indiase ritmes. Met deze band
toeren we heel Europa door en als lerares word ik tegenwoordig ook door
heel Europa gevraagd. De didgeridoo brengt mij op de gekste/
interessantste plaatsen. Over een maand ga ik voor twee jaar in Spanje
wonen om daar te spelen en les te geven. De didgeridoo is voor mij van
een hobby tot een manier van leven geworden...
In de eerste helft van de beginners
workshop word een grote
verscheidenheid aan simpele technieken behandeld, deze zijn nodig als
basis voor diverse speelwijzen.
Er zal gespeeld worden met wang, tong en middenrif, dit dient als
'warming up' voor de circulaire ademhaling.
Ook zullen de stem, keelgeluiden en de invloed van de tong in de
didgeridoo, in de workshop naar voren komen.
Na een korte pauze zal de gehele tweede helft van de workshop in het
teken staan van de circulaire ademhaling, deze zal uitgelegd worden in
goed te begrijpen stappen en daarna geoefend worden.
|
 |
Verder
bestaat de mogelijkheid om twee vervolg workshops te volgen, de
gevorderden en de extra gevorderden. In de gevorderden zal ritme en
compositie ter sprake komen en verschillende manieren van circulaire
ademhaling. De extra gevorderden staat in het teken van snelle ritmes,
deze zullen in stappen worden behandeld en geanalyseerd. Ook zullen er
combinaties gemaakt worden tussen verschillende manieren van circulaire
ademhaling en drie manieren om de trompet toon te spelen aan de orde
komen.
Beginners workshop:
In the first half of our beginners classes a wide variety of basic
techniques will be discussed, which are necessary for building a solid
foundation for various playing skills, and which will serve as a warming
up for circular breathing. These techniques include playing the
didgeridoo using the cheek and breathing muscles, which is essential for
circular breathing, simple lip and tongue movements, and vocal and
throat sounds. After a short break, during which refreshments are
served, we will use the entire second half of the workshop for
explaining and practising circular breathing in five easy steps.
Advanced Workshop:
When attending Lies's advanced workshop, it is required that you have
already mastered circular breathing. During this class, we will focus on
basic and more advanced playing techniques in relation to rhythm and
composition. We will discuss and practise techniques that involves the
use of jaw, diaphragm, stomach and tongue muscles, which will allow you
to produce a wide variety of tones and accents, as well as a more
powerful and voluminous sound. Later on in the workshop, we will analyse
a piece of didgeridoo music, cut it in pieces and discuss and practise
its individual elements. Once there is a clear understanding of the
rhythm and accents of the composition, we'll put it back together and
play it, allowing plenty of room for variation and improvisation. The
advanced workshop will not only greatly increase your playing skills,
but you will also have a clear insight in composing your own didgeridoo
music.
Extra Advanced
Workshop:
When attending the extra advanced workshop, it is advisable to have
mastered circular breathing using separately the jaw, cheeks,
belly/diaphragm and tongue. During this class, we will combine advanced
playing techniques, ways of circular breathing and trumpet tones to
improve your compositions and increase your playing tempo. Fast rhythms
like the wobble (Alan Dargin's one) and the double jaw will be explained
in steps, analysed with the circular breathing incorporated. To make
these wonderfully fast techniques understandable, we will practice
these, discuss the possibilities of accents in these rhythms. The last
part of the workshop we will focus on what Lies calls "Funky Stuff", on
how to play human beat box like rhythms, in this part three ways of
trumpet tones will be discussed and practised. The extra advanced
workshop will not only greatly increase your technical abilities as a
player but will also make you a more versatile and faster player and
will give you an inside on how limitless didgeridoo playing really is.
www.liesundertrees.nl
(Lies
Beijerinck)
www.aboriginalart.nl
(Didgeridoo
shop)
www.mt-yidaki.com
(Michiel
Teijgeler, with lots of interesting links)
(didgeridoo agenda for the Netherlands and Belgium)
www.remega.nl
(Didgeridooworkshops)
|
